KOMENTAR 208.

Citalac iz ove situacije, opisane u Komentaru 207, dakle iz jedne situacije od 1903. i druge od 1298, stavljene jedna kraj druge, posmatrane u istom vremenskom planu, posmatrane ocima istog bica u stvari, iako to bice ima dve forme, jer 1903. posmatra Gazda kao Srbin, a 1298. godinu Simeon Glumac kao Grk, cincarskog porekla - dakle, citalac iz toga treba da oseti jasno da smo za tih nekoliko stotina godina, koje razdvajaju ove dve scene, izgubili istorijsku sansu prema kojoj gubitak duse ne znaci savrseno nista.

KOMENTAR 209.

Kao i uvek, izabrao sam da u ukupnom dejstvu Parnice trece u VI knjizi do cilja dodjem najneobicnijim i najtezim putem. Posto sam u prvom delu ove parnice, koja se odnosi na 1903, pruzio sliku sramnog pada jedne dinastije i jedne Srbije, ako hoce da se kaze - zajedno sa Obrenovicem, kraja jednog istorijskog perioda, ja sada zelim da kroz pismo jednog Grka iz 1298. godine, koji se Srbima podsmeva, ruga, Srbiju napravim velikom. Dakle, ne kroz jedno pismo u kome bi neki izvestac, zamisljeni izvestac, opisivao Srbiju u hiperbolama i davao je onako kao sto bi jedan u Srbe zaljubljeni Srbin cinio, nego kao njihov neprijatelj, dakle znaci da kroz ironiju predmet te ironije ucinim velikim. To je zaista, mislim, svakako tezi put nego bilo koji drugi, jer cini mi se da jedini nacin kojim se to moze postici jeste da mi kroz to pismo vidimo Grkov strah. On se ruga, on se podsmeva, on ironizuje, on pravi satiru na racun srpskog dvora, ali on se boji i taj strah, taj njegov strah cini Srbiju velikom.

KOMENTAR 210.

Epizode Seobe Srba iz 1690-ih godina bice opisane svim sredstvima jednog romana strave i uzasa. Antropofagija bice data u sirokim, epskim bojama. Jedna grozna slika sledice drugu groznu sliku, uz naravno izbegavanje nepotrebnog nagomilavanja, ali iz svega toga treba da posredno izidje tragedija Srba, narocito kroz odnos Simeonula sa malim njegovim drugom Srbinom.