Prekookeanske zemlje - SAD

KLIVLEND - GRAD SRPSKOG GUVERNERA

Kada su se 1996. godine u velikoj sali hotela "Hilton", na samoj obali jezera Iri u Klivlendu okupilo vise od tri stotine Srba iz citave Amerike da bi prisustvovali radnom sastanku sa Djordjom Voinovicem, guvernerom americke drzave Ohajo, tako se, makar jedne nedelje dogodilo, da je Klivlend postao centar srpskog okupljanja u Americi, pa i svetu. Klivlend je srpskoj javnosti poznat po celicnoj i automobilskoj industriji. To je pre stotinak godina i privuklo prve Srbe, a potom i Jugoslovene da se nasele na obalama jezera Iri i potraze posao u okolnim fabrikama. Na Sveruskom crkvenom saboru u Klivlendu 1919. Mardarije je proizveden u arhimandrita i izabran za episkopa Srpske pravoslavne crkve pod ruskom jurisdikcijom. Ivan Uskokovic, docnije episkop Mardarije, rodjen je 1889. godine u Podgorici. Nizu gimnaziju je zavrsio u Beogradu. Na preporuku zickog episkopa Save Decanca, Ivan Uskokovic je 1907. godine zamonasen, u manastiru Studenica pod imenom Mardarije. Rukopolozen je u cin djakona i poslat od strane Svetog arhijerejskog sinoda u Rusiju u bogosloviju. Bogosloviju je zavrsio 1911. godine. Cetiri godine kasnije, Mardarije je zavrsio i duhovnu akademiju u Petrogradu, gde je postao sindjel i klirik ruske pravoslavne crkve., koja je u to doba bila pod ruskom jurisdikcijom. Godine 1921, po odluci Svetog arhijerejskog sabora, u Ameriku dolazi ondasnji ohridski episkop Nikolaj, koji obavestava ruskog mitropolita da preuzima crkvenu vlast nad Srbima u SAD i Kanadi.

Pre raspada SFRJ 1990. godine u Klivlendu je zivelo cak 180.000 jugoslovenskih doseljenika. Najvise je bilo Slovenaca cak sto hiljada, a Srba i Crnogoraca 20.500. Kako su odvijali dogadjaji u drugoj Jugoslaviji, tako se i u Klivlendu aktivirala ova mala srpska kolonija u svojoj borbi za srpski nacionalni interes na tlu Amerike.

Temelje tog srpstva u Kliuvlendu postavio je biznismen, urednik, pisac, politicki aktivista, Djordje Djelic, "srpski nacionalni radnika", kako je imao obicaj da govori za sebe. Srce ga je, na zalost izdalo 1994. godine, ali su tragovi srpstva Djordja Djelica i danas jako prisutni u Klivlendu. Djordje Djelic je imao 62 godine, bio je osnivac i direktor srpskog radio programa u Klivlendu, jedan je od najpoznatijih Srba u SAD i Kanadi, prijatelj Dzordza Busa i Djordja Voinovica, guvernera drzave Ohajo. On je jedini Srbin u Americi kome je Kongres odobrio ostanak kod svoga oca Vojina koji nije hteo da se iz nemacke zice vrati u komunisticku Jugoslaviju, nego je odlucio da ode u Ameriku i tamo dovede familiju iz Gaja kod Panceva. Skolovanje koje je zapoceo na univerzitetu u Beogradu nastavio je na uglednom "Vestern Rezerv univerzitetu" u Klivlendu. Po zanimanju je ostao "srpski nacionalni radnik". Bio je clan mnogih srpskih nacionalnih i kulturnih organizacija, zacetnik mnogih ideja o ocuvanju srpske vere, kulture i tradicije.

Djordje Djelic je dosao u Ameriku 1957. godine iz Francuske, kod oca koji se kao ratni zarobljenik nije vratio u zemlju. Tada je imao samo dvadeset tri godine. Studirao je hemiju u drzavi Ohajo. Tada je usao u Republikansku partiju i poceo aktivno da se bavi politikom. Privatno bavio se prodajom nekretnina. Bio je osnivac srpskog vrta kulture u Brodveju, Ohajo, osnivac srpske biblioteke pri srpskoj crkvi "Sveti Sava", clan osnivackog odbora srpskog istorijskog kulturnog drustva u Klivlandu, organizator i posrednik pri stampanju i izdanju srpske monografije u dva toma, a pod pokroviteljstvom Klivlend Stejt Univerziteta 1976. godine. Ovaj neumorni covek je takodje osnovao prvi srpski sahovski klub u Ohaju, kao i prvi srpski fudbalski klub u Ohaju pod imenom "Obilic". Pre nekoliko godina je osnovao Drustvo jevrejsko srpskog prijateljstva ogranak Ohajo, i isto tako bio je jedan od glavnih pokretaca osnivanja tzv. "IOSS", medjunarodne organizacije pravoslavnog dobrocinstva. I jedan od osnivaca SOPO-a i tvorac srpskog nacionalnog programa.

Djelic je osnovao i prvu radio stanicu " Srpske melodije i novosti", koju danas vodi Dobrana Radakovic.. Pisao je za mnoge novine, bio organizator izdavacke kuce "Balkanska pitanja". Godinama je odrzavana proslava Dana ujedinjenja i oslobodjenja po glavnim hotelima Klivlenda kada se tradicionalno dizala srpska zastava na skveru. Bio je clan i predsednik mnogih nacionalnih i humanih organizacija, crkvenih uprava Sv. Marka, Gracanice, Sv. Save. Predstavljao je Srbe Klivlenda u americkim kulturnim, literalnim i nacionalnim ustanovama. Ne sme se izostaviti da je Djeliceva poslednja zasluga organizovanje drustva srpskog nasledja, "Nikola Pasic", izdavanje spomenica, a i pomaganje karijere gradonacelnika, a potom i guvernera Djordja Voinovica.

Sigurno najznamenitiji Srbin u Klivlendu, i citavoj Americi je danas Djordje Voinovic, guverner drzave Ohajo. Dugo godina bio je gradonacelnik Klivlenda, odakle je devetog januara 1995. godine otisao u glavni grad Kolumbus i bio ustolicen za guvernera. Taj cin obavio je klivlendski prota Vasilije Sokolovic pred cetiri hiljade zvanica. Medju njima je bilo dosta americkih visokih zvanica, posebno iz Republikanske stranke, a bilo je i dosta Srba : otac Vasko i protinica Zorina, dr Bosko i Vera Pop-Lazic, Mira Djelic, Jelisaveta i Milos Milenkovic, dr Branimir i Borjana Simic-Glavaski, Duka Rakic, Djordje Martic, Miki Martic, Marta i Donald Orbovic. Sto je najvaznije po same Srbe imenovanjem Djordja Voinovica za prvog coveka Ohaja podiglo je ugled srpskog naroda u Americi.

Otac Djordja Vojinovica, koji se, takodje, zvao Djordje, nije odrastao uz svog oca vec uz strica Mila. Vojinovici su se selili po Americi za poslom. Napokon su se pred rat skrasili u Klivlendu. Tu je i Djordje Vojinovic senior, u nekom klubu, upoznao lepu Slovenku i ozenio se njome. Izrodili su sestoro dece, cak cetiri sina i jedan od njih je dobio ime Djordje junior po americkim manirima. Kako je, naime, Djordje Vojinovic senior bio ugledni arhitekta i predsednik Udruzenja arhitekata drzave Ohajo. Projektovao je sabornu srpsku crkvu "Sveti Sava" u Klivlendu.

Njegov brat Majkl Voinovic je ucitelj, brat Pavle uspesan biznismen, Vik, takodje. Sestra Dzo En se udala za Madjara koji je vodeci covek u firmi "Istman Kodak", a Merijen je otisla u Holandiju sa muzem koji posluje sa Evropom.

Mada guverner Ohaja ima obicaj da govori kako je on skroman politicar, koji mora da uci od iskusnijih, ipak je Amerikancima poznato da je Djordje Vojinovic biran u Ohaju bas zato sto je bio jak medju glasacima. Tu snagu mu je podario rad u Klivlendu, gde je sa programima urbanizacije, industrijalizacije i ekologije uspeo da preuredi ovaj grad. Takav privredni i ekoloski projekat ponudio je i kao kandidat za guvernera drzave Ohajo, uz poseban elaborat o etnickim pravima stanovnika ove drzave unutar SAD. Prve guvernerske izbore Vojinovic je izgubio, jer je sa neobicnim imenom bio tretiran kao doseljenik. Neki su mu rekli da je bilo bolje da ga je promenio, ali Djordje nije to zeleo da ucini. Naterao je Amerikance da nauce njegovo prezime.

Ohajo je danas drzava broj jedan u SAD. A njen prvi covek je Srbin. Sada ga Amerikanci znaju i kao clana rukovodstva Republikanske stranke, i kao moguceg kandidata za americki Senat.

Glavno mesto srpskog kulturnog i patriotskog zivota u Klivlendu jesu saborna crkva "Sveti Sava" i hram "Sveti Sava", koje vode prota Vasilije Sokolovic i prota Djura Maerle, danas sigurno najstariji aktivni pravoslavni svestenik u SAD. Velika srpska katedrala, kako je zovu Amerikanci, gradjena je desetak godina do 1963. Tada je postavljen njen prelepi ikonostas koji su narucili Mika i Jozefina Vuic. U pravoslavnim i crkvenim aktivnostima veliku ulogu imali su godinama predsednik uprave Petar Gmitric, i potpredsednik Ranko Majstorovic, kao i Rajin Milinkovic, jedini nosilac ordena Sveti Sava iz Klivlenda. Cak i cuveni profesor otac Mateja Matejic, dobitnik povelje "Rastko Petrovic", koji zivi u Kolumbusu dolazi u Klivlend da bi sluzio u velikoj crkvi "Sveti Sava". Po nekoliko stotina klivlendskih Srba dolazi u sabornu crkvu u vreme Bozica, Uskrsa, a najsvecanije je na Svetosavskoj proslavi, koju je vodio gospodin Mitrofan, episkop Istocne americke eparhije.

U ovoj sabornoj crkvi, po misljenju mnogih Srba iz Klivlenda, odrastao je i vaspitavao se danas sigurno najperspektivniji pravoslavni svestenik Mirko Dobrijevic, odnosno jeromonah Irinej, djakon vladike Mitrofana. Americkim Srbima, ali i vecini pravoslavaca u SAD gospodin Mirko Dobrijevic je poznat po svojoj humanitarnoj aktivnosti u Internacionalnoj pravoslavnoj organizaciji - IOCC, koja na svaki sakupljeni dolar srpskih iseljenika daje jos svoj dolar. Jeromonah Irinej je rodjen u Klivlendu u svestenickoj porodici, zavrsio Institut umetnosti, Teoloski fakultet. Govori odlicno srpski i engleski, radio u kancelariji vladike Mitrofana, uredjivao pravoslavni casopis, vodio humanitarne akcije, a onda je premesten u kabinet patrijarha srpskog gospodina Pavla u Beograd.

Obe srpske crkve u Klivlendu godinama sakupljaju svakog petka uvece humanitarnu pomoc za Srbe i otadzbini. Te poslove vodio je otac Djura Maerle zajedno sa pokojnim Arsom Mandicem i Spasojem Zegarcem, kao i sa Bozom Despinicem, liderima srpskih politickih organizacija u Klivlendu. Prema njegovim podacima sakupljena je pomoc vredna pola miliona dolara i predata mitropolitu Irineju. Advokat Milos Misa Milenkovic bio je idejni tvorac ove akcje. Milenkovic je danas potpredsednik Kongresa srpskog ujedinjenja u SAD i prvi covek ove asocijacije u Klivlendu. Rodjen je pre pedeset i cetiri godine u Kragujevcu. U Ameriku se uselio 1954. gde je diplomirao, prvo na Tehnoloskom institutu Keis, a potom na Drzavnom univerzietu. Dvadesetak godina je radio u celicnoj industriji, da bi sredinom osamdesetih otvorio advokatsku kancelariju. Aktivan je u srpskim pitanjima od dolaska u SAD.

U Klivlendu je osnovao Narodni univerzitet "Vuk Karadzic" ne bi li preko zajednickih kulturnih akcija prevazisao verski raskol medju Srbima u drzavi Ohajo. Bio je sa Pancevcem doktorom Boskom Pop-Lazicem i Srbijancem doktorom Branislavom Simicem-Glavaskim, jedan od organizatora prvog sabora Srpskog kongresa ujedinjenja u Klivlendu decembra 1990. godine, potom urednik biltena "Srbija danas". Trenutno je u ovoj asocijaciji angazovan na pitanjima ratnih zlocina protiv srpskog naroda, posebno na problemima ekonomske pomoci srpskim zemljama i u izradi rezolucija KSU na poslednjem kongresu u Pitsburgu. U tom svojstvu je i organizovao gostovanje guvernera Djordja Voinovica. U ovom poslu saradjivao je sa Dzoom Lapcevicem, predstavnikom Srb Neta, druge velike srpske asocijacije u Americi, pa i u Klivlendu.

Mesni odbor SNO vode predsednik Konstantin Malesevic i sekretar Nikola Maric, dok su prvi ljudi u odboru SPO Dragan Tomic, Sinisa Arsic, Georgina Pantelic, Goran Racic.

Aktivnu ulogu u srpskoj koloniji imao je i episkop Sava novogracanicki, Spasa Zegarac iz Like, Marinko Petrovic, urednik "Glasa Srba", Dobrosav Milosavljevic, major iz Kraljeve Garde, jedan od stvaraoca srpske crkve "Sveti Sava", u Klivlendu, Drasko Braunovic, urednik glasnika "Njegos", Dragoljub Petrovic, Milorad Arsic... Radica i Nikola Maric, sestra i zet Djordja Djelica. U kulturnom zivotu Klivlenda je poznat po izdavackoj delatnosti Borivoje Karapandzic, osnivac "knjizevnog vesnika", organa slobodnih jugoslovenskih knjizevnika i sigurno najproduktivniji zivi pisac u dijaspori i profesor Mateja Matejic.

Klivlend je u SAD poznat po srpskom Kulturnom vrtu "Petar Petrovic Njegos". Vladika Rade ima dve biste u Klivlendu, jednu su postavili Srbi, a drugu Amerikanci u Ruzveltovom parku. Punih sezdesetih godina ovde se odrzavaju "Njegosevi srpski dani", svakog septembra, koji obuhvataju knjizevne i pesnicke priredbe, folklorne smotre, ali i turnire u golfu, kosarci i fudbalu. Klivlend je jak sportski centar Srba iz Amerike i Kanade. Bas ta pozicija Klivlenda, stesnjenog nekako izmedju Njujorka i Cikaga na istoku i San Franciska i Toronta na zapadu i severu, omogucava mu da kao velika raskrsnica srpskih puteva po americkom kontinentu oprivuce veliki broj nasih iseljenika na raznim manifestacijama svake godine.

Copyright © 1998 by Marko Lopusina
Copyright © 1998 by IP PRINCIP