Prekookeanske zemlje - SAD

SRBI U PITSBURGU

Potreba da se uposle ruke i nahrane clanovi porodica vukao je doseljene Srbe u velike industrijske centre. Kada su prvi Srbi dolazili u Pensilvaniju stigli su u Dzonstaun, Dagsne i Libanon, industrijska naselja koja su vec neki nazivali Mali Pitsburg. Bile su to prvo porodice Milosa i Pere Grba, Voje Radina, Dusana i Milana Josica, Zive i Smilje Marinkova. Za malo rudarsko mesto Hazleton srpske pridoslice su pocetkom veka vec govorile da je to Mala Crna Gora.

U svojoj knjizi "Srbi i celik" Djordje Vuko je 1907. godine napisao da je u Dzonstaunu sredinom devetnaestog veka bilo hiljadu Srba. Medju njima su bili Stevan i StaniCa Rasic, rodjena Matijevic sa sedmoro dece. Niko i Jelena Dudukovic sa petoro malisana. I danasnji stogodisnjaci Nikola Bucan i Nikola Blitva. Prvi je u ovaj gradic sa Korduna stigao Boza Gojsovic, jos 1869. godine. On je bio i osnivac juzno-slovenskog drustva "Slavonik" i srpske crkve Sveti Nikola, cije je delovanje zajedno sa Jankom Klopovicem, Mikom Piskuricem i protom Jovanom Krajnovicem, prosirio i na grad Pitsburg. Zbog toga se za Gojsovica i danas govori i pise da je "otac srpske kolonije u Pitsburgu".

Ovaj drugi po velicini grad u americkoj drzavi Pensilvanija, u kome danas ima vise od 80.000 Srba, bio je i ostao centar te pionirske generacije srpskih doseljenika u SAD. Pitsburg je sediste Istocno-americke eparhije SPC, koje vodi vladika Mitrofan, crkava Sveta Trojca i Sveti Sava, sa protama Draganom Filipovicem i Dzordzom Matejom, srpskog groblja Sveti Djordje, kao i Srpskog narodnog saveza, koji vodi predsednik Djordje Martic, i Srb Neta, ciji je direktor Dzordz Bogdanic. U Pitsburgu se nalazi i Srpska kulturna zajednica Pensilvanije i Srpski radio, na cijem celu je Meri Pajic.

Najstariji srpski list u SAD "Amerikanski Srbobran" rodjen je u Pitsburgu davne 1905. godine i danas izlazi jednom nedeljno. Njegovi prvi urednici bili su Mitar Saban, Cedo Pavic, Milivoje Buzancic, Pero Budisavljevic, Milos Mrvos, Budimir Grahovac, a kasnije Vojislav Gacinovic, Branko Dajicic i najduze Bozidar Rade Stojanovic, poznatiji kao Bob Stoun. "Amerikanski Srbobran" danas vode Djordje Martic i beogradski knjizevnik Aleksandar Petrov sa suprugom Krinkom. Kao glasilo Srpskog narodnog saveza, koji je stvoren pocetkom veka i koji je dugo godina vodio bankar, srpski patriota i mason Bob Stoun, "Amerikanski Srbobran" je zajedno sa ovom asocijacijom izrastao u jedan od stubova srpske kulture na americkom tlu. Sve do kraja osamdesetih Srpski narodni savez i "Amerikanski Srbobran" bili su nosioci drustvenih i patriotskih aktivnosti, ne samo u Pensilvaniji vec i u srednisnjoj Americi. Zato mu je Sinod SPC i podario 1990. godine ordenom Svetog Save prvog reda.

Pored Boba Stouna velike srpske patriote i aktivisti, okupljeni oko saveza, bili su njegovi rukovodioci Slavko Lazic, Bora Praljak, Mic Trivanovic, Robert Jakovic, Majk Begovic, Nikola Medic, Petar Maravic, Olga Klipa, Sonja Kalember, Andja Lipcik. Shodno tradiciji oni su svake godine organizovali u Pitsburgu "Srpske dane", zatim kongrese Srpskog narodnog saveza i birali "Srbina godine". Ovu laskavu titulu vec su dobijali mnogi ugledni Amerikanci srpskog porekla, kao sto su, na primer, bili Lazar Lazarevic, Desanka Meric i Vaso Manojlovic. Savez je bio organizator i velikih takmicenja Srba u folkloru. Clanovi orkestra "skadarlija", koji vode Ana i Den Kukic iz Monrovila osvajali su zvanja najboljeg. Poslednjih godina tu titulu nosi orkestar "Tamo daleko", sastavljen od beogradskih muzicara: Slobodan Boban Pesic, Aleksandar Slavkovic, Dmitar Tris Jandric, Vladimir Brajovic i Robert Boba Susnjar. Oni su 1996. izdali i kompakt disk sa srpskim narodnim pesmama i igrama.

Na turnirima u fudbalu, kosarci i golfu afirmisali su se mnogi Srbi. Prvi srpski kosarkaski klub u Pitsburgu osnovan je davne 1937. godine i u njemu su igrali slavni Luka Vulic i Nikola Novak, ciju slavu danas preuzima mladi Majk Milanovic. Ragbi klub je formiran 1966. godine, a vec naredne godine Ned Mrvos, Miki Kopolovic, Viljem Vojnovic i Sam Vidnovic bili su asovi Pensilvanije. Proteklih godina najbolji u golfu bio je Stanko Niketic, ispred Petra Grubnica, Stiva Dobrica i Petra Jovica.

U Pitsburgu se nalazi i sediste Udruzenja americko-srpskih masona u Pensilvaniji, koje ima simpaticnu kraticu - ASERB. Predsednik ove masonske asocijacije je Milan Markovic, a sekretar Burko Pavlovic, a clanovi Milan Tomic i David Vujic. To su starija gospoda, rodjena u SAD, koja se osecaju vise Amerikancima nego Srbima, ali koja se na svoj americki nacin bore za srpstvo. Vujiæ, koji je svojevremeno bio veliki trgovac, neko vreme je kao lobista radio uz kongresmena Helen Delic-Bentli.

Novo vreme, novi srpski problemi krajem osamdesetih i pocetkom devedesetih doveli su do stvaranja novih srpskih organizacija i afirmacije mladjih srpskih patriota u Pensilvaniji. Tada je kao krovna asocijacija svih Srba Amerike u Pitsburgu stvorena Srpska mreza tj. Srb Net. Tu ideju o ujedinjavanju svih srpskih iseljenickih organizaicja i udruzenja u jednu asocijaciju iznela je prva kongresmen Helen Delic-Bentli na posebnom sastanku srpskih lidera u dijaspori, koji je odrzan 1989. godine u Baltimoru. Taj predlog podrzao je Rade Stojanovic (Bob Stone), predsednik Srpskog narodnog saveza iz Pitsburga, zajedno sa jos desetak organizacija i predstavnicima Srpske pravoslavne crkve iz Kalifornije. Odlukom vecine na ovom skupu je osnovana Srpsko-americka nacionalna informativna mreza-Serb Net. Clanice ove asocijacije su i danas od poznatijih organizacija Srpski narodni savez, Srpska narodna odbrana, Srpski kulturni klub "Sveti Sava", Kolo srpskih sestara, Kulturni klub "Jovan Ducic", Srpsko narodno udruzenje "Srpska matica", Svetska srpska zajednica i Srpska pravoslavna crkva. Srb Net je za svoj rad tada dobio blagoslov vladike Kristofora iz Libertivila i vladike Irineja iz Cikaga.

U Izvrsnom odboru, najvisem organu Srb Neta, jos na sastanku u Baltimoru, sedeli su Helen Delic-Bentli, predsednik, Bob Ston, predsedavajuci, Bogdan Maglic, Slavko Panovic, Milos Dobrijevic, potpredsednici, Milan Visnjic, blagajnik Jelena Pavicevic, sekretar, Nikola Trklja, koordinator, Ana Pavicevic-Harkins, koordinator i Dzordz Bogdanic, direktor. Asocijacija ima desetak hiljada organizovanih clanova. Pored toga, Srb Net ima i Srpsko-americki informativni centar u Cikagu, koji vodi Dzordz Bogdanic i Odbor za humanitarnu pomoc u Pitsburgu. Glavni zadatak Srb Neta na tlu SAD je da ujedinjenje srpske iseljenike sa devizom "Samo sloga Srbina spasava" u borbi za ocuvanje nacionalnog identiteta u Americi i u borbi za opstanak svih Srba sveta. Ti zadaci se sprovode kroz rad srpskih organizacija clanica, a posebno kroz list "Amerikanski Srbobran". Posebni centri Srb Neta brinu o politickom marketingu, kulturnoj afirmaciji, a zatim i o medijskoj promociji srpskog naroda, kao i o humanitarnoj pomoci, neophodnoj borcima i izbeglicama u otadzbini. Kao pomoc u borbi za istinu o Srbima angazovane su za milion dolara tokom 1993. godine i dve americke agencije "Mac Dermont O'Nil Association" i "David Kini Company". I u humanitarne akcije ukljucene su mnoge americke firme i sami gradjani SAD. Racuna se da je Srb Net, samo tokom 1993. godine poslao u otadzbinu pomoc u vrednosti od tri miliona dolara.

Svoj doprinos afirmaciji srpskog naroda lideri Srb Neta su dali posebno organizovanjem, u vise navrata, velikih demonstracija nasih iseljenika u Vasingtonu, Los Andjelesu i Njujorku. Prilikom prvih nastupa celnika Republike Srpske i Republike Srpske Krajine u Njujorku, u OUN, clanovi ove asocijacije su tokom 1992. pomogli srpskim delegacijama sa Pala i iz Knina da sto bolje obave svoje diplomatsko-politicke poslove. Tom prilikom su im organizovali i susrete sa grupama americkih Srba. Tokom jeseni 1993. godine, uz finansijsku podrsku Srpske pravoslavne crkve, otadzbinu je posetila prva delegacija Srb Neta. Nju je predvodila Ana Pavicevic-Harkins, predsednik Odbora iz Pitsburga, koja je sa sobom u Srbiju dovela i cetvoricu americkih kongresmena i senatora.

I Kongres srpskog ujedinjenja deluje u Pitzburgu kroz aktivnosti dvojice lekara i humanista dr Nenada Janicijevica i dr Ljubise Stankovica. Krajem septembra 1997. godine u ovog gradu je odrzana osam konvencija KSU na kojoj su donesene rezolucije koje podrzavaju neotudjivo pravo srpskog naroda u otadzbini da kroji svoju sudbinu, ali u kojima se zahteva demokratizacija i napredak srpskog drustva. U okviru ove organizacije u Pensilvaniji deluje Americko-Srpski informativni centar. U njemu rade Milena Bizic, Nada Bozic, Vera i Slavoljub Maksimovic, Desanka Mamula, Mileva Medin, Danijela Opacic, Maria Stanojevic, Ruzica Popovic, Natali Pavlovic, Lin Popovic i Amela Opacic. Za svoju humanitarnu delatnost, ali i kako ktitor hrama na Vracaru doktor Nenad Janicijevic je odlikovan ordenom Sveti Sava prvog reda. Veliku humanitarnu pomoc prikuplja Karson Robins i njena organizacija "Istina", koja je specijalizovana za lecenje srpske dece i ranjenika. Vaznu ulogu u srpskoj koloniji ima i Srpska kulturna zajednica koju vodi Meri Pajic. Ona se bavi humanitarnim radom i borbom za medijsku istinu o Srbima. Kada je trebalo, medjutim, sve ove organizacije su zajedno davale svoje priloge u crkveni fond "Covekoljublje" i pomagale srpskom narodu u otadzbini.

Pitsburg je danas grad od dva i po miliona stanovnika. Srbi zive u njegovom centru, ali i u okolnim mestima Alikapua, Klerton, Hermitadz, Masontaun, Midlend, Filadelfija. Srbi u gradu i okolini imaju pet groblja. Prema podacima prote Stevana Stepanova u samom gradu pri crkvi je registrovano hiljadu srpskih familija, u Monvilu pet stotina srpskih porodica, u Masontaunu tri stotine, koliko i u Midlendu. U njegovoj parohiji u Aliguapi ima 350 srpskih kuca i poslednjih godina bilo je 27 krstenja, a samo 23 sahrane. Sto znaci da ce i biti vise Srba u Pitsburgu.

To je, uostalom, jedina sredina u kojoj postoji srpska katedra, srpska pozorisna scena, u kojoj se na Univerzitetu tamburica izucava i srpska tambura, i u kojoj je jedino u SAD srpski priznat kao ravnopravni jezik.

Nekada su srpsku elitu u Pensilvaniji predvodili ugostitelj Dane Stojisavljevic, poznatiji kao Den Stejsi, pa Nikola Dubajic, Milos Karanovic, Gavrisa Nedic, sve celnici Srpskog naprednog kluba. Nikola Mrvos je bio bankar, Luka Pejovic stampar, Volter Vlada Babic kongresmen, Mile Obradovic kasapin, Nika Lalic, oficir CIA, Milan Popovic, Dane Raseta, Luka Vulic, Ljubica Kecman i Djordje Zatezalo ugostitelji.

Danas Carls Popovic predvodi Srpski biznis klub u kome se nalaze ne samo poslovni ljudi vec i intelektualci. U njemu su uspesni poslovni ljudi Djordje Martic, Djordje Maravic, Mark Zivkovic, Petar Vinovic, Zdravko Stojic. Kosta i Sofija Papic imaju turisticku agenciju "Belgrade gardens". Djordje Ostic je vlasnik fabrike "Akron", a Petar Loncar je potpredsednik gradjevinske firme "Meril Linc". A lider Srba u Pitsburgu gospodin Djordje Martic je bankar. Intelektualni krem cine novinar Viktor Danilov, dopisnik "Cikago dejli njuza", direktor Muzeja nauke imenovan u knjizi "Ko je ko" u SAD. Milka Mildred Lukic, profesor, predsednik Kola srpskih sestara, predavac na Penstejt univerzitetu Pensilvanija. Slobodan Pesic je profesor na Pitsburskom univerzitetu i trenutno radi na studiji srpske kulture u SAD i u svetu. Dr Njegos Petrovic je profesor svetske knjizevnosti na Skrenton univerzitetu, Tatjana Grecic je profesor muzike i kompozitor, a Dzon Tomic ugledni arhitekta.

Copyright © 1998 by Marko Lopusina
Copyright © 1998 by IP PRINCIP